Asana:
II.46 sthira sukham asanam
sthira - stabilny, stały, zrównoważony, niezachwiany, trwały
sukham - szczęście, zadowolenie
asanam - pozycja, postawa
Asana jest doskonałą stabilnością ciała, zrównoważeniem rozumu i szczęśliwością ducha.
Sutry II. 46-48 definiują asanę i efekty jej praktyki.
Wykonując dowolną asanę, należy robić ją tak, aby ciało pozostawało stabilne i niezachwiane, umysł pogodny, a serce skupione i szczęśliwe. W taki sposób należy rozumieć, praktykować i doświadczać każdą pozycję. Wykonywanie asan powinno być odżywcze i oświecające.
Niektórzy uważają, iż sutra ta oznacza, że wystarczy wykonywać dowolną, wygodną pozycję. Jednak wtedy byłaby to asana przyjemności (bhogasana), a nie yogasana. Sutra ta definiuje asanę doprowadzoną do doskonałości. Już od pierwszej sutry Patańdżali wymaga najwyższego skupienia od tego, kto pragnie osiągnąć doskonałość. Tę dyscyplinę i skupienie należy zastosować do praktyki każdej asany, aby penetrować jej głębię w najodleglejszych częściach ciała. Nawet w pozycjach medytacyjnych należy angażować komórki, włókna, stawy i mięśnie do współpracy z umysłem. Jeżeli nie wykonuje się asan w ten sposób, to tracą one swoją świeżość, a wykonujący staje się raczej osobą chorą (rogi) niż joginem.
Niektórzy dzielą asany na takie, które rozwijają ciało i takie, których używa się w trakcie medytacji. Niemniej w każdej asanie należy stonować ciało i zestroić umysł tak, aby można było trwać w niej dłużej zachowując nieruchome ciało i spokojny umysł. Asany powinno się wykonywać bez wywoływania agresywności we włóknach mięśniowych czy w komórkach ciała. Należy stwarzać przestrzeń pomiędzy mięśniami a skórą, tak aby ruchy mięśni, stawów i więzadeł dotarły do skóry. Wtedy skóra przesyła informacje do mózgu, umysłu i rozumu, które oceniają stosowność tych ruchów. W ten sposób angażuje się zasady yamy i niyamy oraz harmonizuje działanie i obserwowanie. Dodatkowo praktyka różnorodnych asan oczyszcza system nerwowy i sprawia, że energia zaczyna płynąć bez przeszkód oraz zapewnia równomierne jej rozprzestrzenianie podczas pranayamy.
Zazwyczaj umysł znajduje się bliżej ciała oraz narządów działania i postrzegania niż duszy. W miarę jak asany stają się coraz bardziej oczyszczone, automatycznie przeobrażają się one w medytację, jako że inteligencja zostaje zmuszona do penetrowania głębi bytu.
W każdej asanie należy wykonać pięć czynności: konatywną, kognitywną, psychiczną, intelektualną i duchową. Czynność konatywna polega na posługiwaniu się narządami ruchu. Działanie kognitywne jest postrzeganiem wyników tych czynności. Kiedy się one ze sobą stapiają, zdolność rozróżniająca umysłu kieruje narządy ruchu i postrzegania do wykonywania asan bardziej prawidłowo; doświadcza się rytmicznego wszechprzenikającego i nieprzerwanego strumienia energii oraz skupienia, zarówno dośrodkowo jak i odśrodkowo, we wszystkich kanałach ciała. W komórkach i umyśle odczuwa się czysty stan radości. Ciało, umysł i dusza stają się jednym. Oto przejaw dharany i dhyany w praktyce asany.
Wyjaśnienia Patańdżalego dotyczące dharany i dhyany w sutrach III.1-2, doskonale opisują prawidłowy sposób wykonywania asany - ?skupienie uwagi na wybranym punkcie lub obszarze wewnątrz lub na zewnątrz ciała, jest koncentracją (dharana)?. Utrzymywanie tego intensywnego skupienia prowadzi od uwagi jednoupunktowionej do nie-wyszczególnionej. Gdy uważne skupienie łączy nieprzerwanie świadomość praktykującego i jego praktykę - jest to dhyana. W sutrze II.48 Patańdżali stwierdza, że prawidłowe wykonywanie asany uwalnia od par przeciwieństw, co wyraźnie wskazuje na zaangażowanie dharany i dhyany. (...)
II.47 prayatna śaithilya ananta samapattibhyam
prayatna - wytrwały wysiłek, nieustanne staranie się, usiłowanie
śaithilya - rozluźnienie, relaks
ananta - nieskończony, bezkresny, wieczny, bezgraniczny
samapattibhyam - przybranie pierwotnej formy, spełnienie, zakończenie
Doskonałość w asanie osiąga się, gdy wykonanie jej staje się bezwysiłkowe i dociera się do nieskończonego wewnętrznego bytu.
Doskonałość w asanie osiąga się jedynie wtedy, gdy wygasa wysiłek, napełniając bezgraniczną równowagą i pozwalając ograniczonemu instrumentowi - ciału - połączyć się z duszą.
Można uznać, że sadhaka opanował swe pozycje, kiedy nieustanny wysiłek nie jest już dłużej potrzebny. W tej stabilności, rozumie on fizjologię każdej asany i wnika do wewnątrz, sięgając najdrobniejszych części ciała. Następnie opanowuje sztukę relaksu, z zachowaniem jędrności oraz rozszerzenia ciała i świadomości. W ten sposób rozwija wrażliwy umysł. Dzięki tej wrażliwości, ćwiczy zdolność odczytywania, poznawania i wnikania w nieskończoność. Jest on zanurzony w bezkresnym stanie jedności, który jest niepodzielny i uniwersalny.
Niektórzy uważają, że można osiągnąć mistrzostwo w asanie poddając się po prostu Bogu. Jak jednak byłoby to możliwe? W jodze jesteśmy na krawędzi ostrza i w asanie należy osiągnąć doskonałość poprzez wytrwałość, czujność i wnikliwość. Bez tego pozostajemy otępiali i nie czynimy postępu. Samo poddanie się Bogu nie czyni nas doskonałymi, aczkolwiek pomaga zapomnieć o stresach życia i naszych wysiłkach oraz prowadzi do pokory nawet po osiągnięciu doskonałości w asanie.
Kiedy sadhaka osiągnie jednocześnie ten stan równowagi ciała i umysłu, pojawi się uwaga, rozszerzanie, rozprzestrzenianie oraz relaks i zleją się one z duszą. Jest to znak uwolnienia się od par przeciwieństw: rozkoszy i bólu, kurczenia i rozciągania, ciepła i zimna, honoru i hańby, itd.
Doskonałość w asanie przynosi niezmącone szczęście, uświęcenie i błogość.
II.48 tatah dvandvah anabhighatah
tatah - odtąd, wtedy
dvandvah - dualności, pary przeciwieństw
anabhighatah - wygaśnięcie przeszkód
Odtąd pary przeciwieństw nie przeszkadzają sadhace.
Efektem asany jest wyzwolenie się z par przeciwieństw i rozróżniania pomiędzy ciałem a umysłem, umysłem a duszą.
Gdy ciało, umysł i dusza jednoczą się w doskonale wykonanej asanie, adept doznaje uczucia błogości. W takiej asanie, umysł, który jest korzeniem dualistycznego postrzegania, zatraca swą tożsamość i przestaje adeptowi przeszkadzać. Ciało jednoczy się z umysłem, a umysł z duszą. Nie istnieje już dłużej radość i smutek, ciepło i zimno, honor i hańba, ból i przyjemność. Oto doskonałość działania oraz wolność świadomości.